Od kwietnia 2022 r. obowiązują „tymczasowe” przepisy, które zawiesiły terminy załatwiania przez urzędy wojewódzkie spraw o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy oraz wyłączyły możliwość składania skarg do sądów administracyjnych.
Mimo to, w ostatnim czasie wiele sądów administracyjnych uwzględnia skargi cudzoziemców i wydaje wyroki zobowiązujące wojewodów do wydania decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt w terminie wskazanym przez sąd. Oznacza to, że urzędy wojewódzkie nie mogą już prowadzić postępowań w nieskończoność, a w przypadku nadmiernych opóźnień cudzoziemcy mogą dochodzić swoich praw przed sądem.
Jak to możliwe?
Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w najnowszych wyrokach, przepisy ustawy z 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, które w praktyce pozbawiają cudzoziemców skutecznej ochrony sądowej, są sprzeczne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
Jak wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 28 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Gl 59/26:
„rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 ustawy z 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu.”
Warto również pamiętać, że wyłączenie terminów załatwiania spraw oraz możliwości składania skarg do sądu miało być rozwiązaniem wyłącznie tymczasowym. Wprowadzono je w związku z wyjątkową sytuacją spowodowaną napływem do Polski dużej liczby obywateli Ukrainy w 2022 r. Początkowo przepisy miały obowiązywać jedynie do końca 2022 r.
Od tego czasu polskie władze przedłużyły ich obowiązywanie aż sześć razy. Obecnie mają obowiązywać aż do 4 marca 2027 r.
Krytycznie odniósł się do tego również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24:
„problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (…). Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji.”
Co to oznacza w praktyce?
Choć przepisy formalnie nadal obowiązują, najnowsze wyroki pokazują, że w przypadku zbyt długiego prowadzenia sprawy cudzoziemcy mogą składać skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania i domagać się, aby sąd zobowiązał wojewodę do wydania decyzji w określonym terminie.
Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 112a pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy powinno zakończyć się w terminie 60 dni. Jeżeli urząd nie wydaje decyzji w terminie, cudzoziemiec może najpierw złożyć ponaglenie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, a następnie skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania do sądu administracyjnego. Jeżeli sąd uwzględni skargę, może zobowiązać wojewodę do wydania decyzji w wyznaczonym terminie.
Należy jednak pamiętać, że opisane wyroki odzwierciedlają kierunek orzecznictwa części sądów administracyjnych. Nie oznaczają one zmiany obowiązujących przepisów ani nie gwarantują, że każda skarga zostanie uwzględniona. Zawsze istnieje ryzyko, że sąd przyjmie odmienną interpretację i odrzuci lub oddali skargę.
Nie zmienia to jednak faktu, że w przypadku postępowań trwających nawet dwa lub trzy lata cudzoziemcy często nie mają innego skutecznego sposobu na przyspieszenie swojej sprawy. Co istotne, samo wniesienie skargi do sądu administracyjnego – nawet jeśli nie zostanie ona uwzględniona – nie ma negatywnego wpływu na postępowanie o udzielenie zezwolenia na pobyt. W wielu przypadkach jest to więc jedyny realny sposób na próbę przyspieszenia wydania decyzji.
Masz pytania? Chciałbyć podjąć działania w sprawie przedłużającego się postępowania?
Zachęcamy do kontaktu i skorzystania z usług naszej Kancelarii.